Prins Maurits was Stadhouder en
legeraanvoerder. Hij heeft een groot aandeel gehad in de uiteindelijke overwinning van 'de
opstand' tegen Spanje. Wellicht dat we zonder Maurits nog jaren (eeuwen ?) een Spaanse
'koning' zouden hebben geëerd.
Er werden echter enkele aanslagen op Prins
Maurits beraamd. Achter één van deze aanslagen zat een zoon van Johan van
Oldenbarnevelt. Het complot werd ontdekt en de samenzweerders werden streng gestraft.
De oude Van Oldenbarnevelt had Maurits (1586)
ooit zelf voorgedragen als Stadhouder van Holland. Gedurende de opstand ontstonden er
echter meningsverschillen tussen de twee belangrijke mannen. Tijdens het 12 jarig bestand
waren die meningsverschillen zo hoog op gelopen dat er twee kampen ontstonden die ieder
een ander vervolg van de strijd voor ogen hadden.
In juli 1618 pleegde Maurits een soort
Staatsgreep, waarbij hij zichzelf en zijn medestanders meer macht gaf.
Van Oldenbarnevelt, Hugo de Groot en enkele
van hun medestanders worden gearresteerd. De Raadspensionaris was toen al oud. Maurits en
vele anderen wilden de terechtstelling diep in hun hart niet, maar koppigheid en een
samenloop van omstandigheden zorgden er voor dat men niet meer terug kon.
In de Rolzaal is het
vonnis uitgesproken. Dat was 13 mei 1619, volgens de boeken een schitterende lentedag.
Om 7 uur 's ochtends werd Van Oldenbarnevelt
naar de Rolzaal gebracht. Op de vraag of hij zijn vrouw en
kinderen nog wilde zien antwoorde de oude man ontkennend. Na een gebed begaf hij zich naar
de Rolzaal, waar de rechters op hem zouden wachten. Van Oldenbarnevelt stond echter voor
een gesloten deur. Hij mocht nog niet naar binnen, want men was er binnen toch nog niet
helemaal uit.
Toen de oude man uiteindelijk naar binnenmocht
werd snel duidelijk dat het voor hem een zeer donkere lentedag zou worden. Van
Oldenbarnevelt nam het woord en zei "Is dit mijn recompense voor 33 jaeren dienst,
die ick de lande gedaen hebbe ?". Maar hem werd duidelijk gemaakt dat er geen ruimte
was voor weerwoord. Hem werd verzocht direct naar het schafot te gaan.
Steunend op zijn 'stokske' verliet de oude man
(vergezeld door een knecht) de Rolzaal en daalde af langs de
trappen. Kort daarop werd hij onthoofd op het Binnenhof. Er was daarbij heel veel publiek
aanwezig.
In 1624 heeft een tweede zoon van Van
Oldenbarnevelt geprobeerd Prins Maurits te doden. Deze Van Oldenbarnevelt is eveneens
geëxecuteerd.
Maurits stierf zelf in april 1625 een
natuurlijke dood. Hij werd opgevolgd door zijn jongere (half) broer Frederik Hendrik.
Van Oldenbarnevelt kreeg eeuwen later een
standbeeld op het Lange Vijverberg. Vreemd
genoeg is er op het internet vrijwel niets over hem te vinden. Er zijn mensen die hem de
grootste Nederlandse Staatsman vinden. Zij vergeten daarbij dat hij niet veel om de levens
van burgers en soldaten gaf en -tegen het advies van Maurits en andere militairen in-
duizenden de dood in joeg op het Strand bij Nieuwpoort. Bovendien wilde hij na de dood van
de Franse Koning Hendrik Nederlandse troepen inzetten tegen Protestantse Fransen, omdat
dat politiek gezien goed uit kwam.
In verband met de moord op de oude Van
Oldenbarnevelt is er voor Maurits nooit een echt standbeeld gekomen, hoewel er wel een
(relatief klein) beeld ter ere van zijn (Haagse) Grachtengordel
is neergezet op de Heerenbrug.
Pas in december 2000 is er met een
tentoonstelling over Prins Maurits in Amsterdam een voorzichtig eerbetoon aan deze voor
Nederland zo belangrijke man gegeven. Wellicht komt het standbeeld er ooit nog eens.
Zonder Maurits en zijn halfbroer Frederik Hendrik (Stadhouder 1625-1647) hadden we de
opstand tegen Spanje wellicht verloren.
