Door Chris Schram

Het (Mooie) Centrum
Station Hollands Spoor(en omgeving)
Architect(en) Station HS : D. Margadant
Bouwjaar : 1888-1893
Stijl : Neo-Renaissance
Rijksmonument

In het midden van de 19e eeuw werd de "Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij" (H.IJ.S.M.) opgericht, die een trein verbinding had tussen Rotterdam en Amsterdam.

Nederland kende in de 19e eeuw nog verschillende spoorwegmaatschappijen. Naast de H.IJ.S.M. bestonden onder andere de Nederlandsche Centraal Spoorweg Maatschappij (N.C.S.) en de Nederlandsche Rhijnspoorweg Maatschappij (N.R.S.).

De N.R.S. werd in 1890 opgeheven en toen nam de Nederlandse staat een gedeelte van het bestaande spoorwegnet over en ontstonden de zogenaamde Staatsspoorwegen (Kortweg "Staats Spoor"), die treinen had rijden tussen Den Haag (via Utrecht en Arnhem) naar Duitsland en terug.

De H.IJ.S.M. opende een treinstation in Den Haag in 1847. Iets meer dan 30 jaar later werd Staats Spoor gebouwd.

 

Het eerste station van de H.IJ.S.M werd gebouwd in Neo-Classisme stijl en leek enigszins op het "Witte Huis" (USA). Dat was toen net herbouwd (Washington is grotendeels verwoest tijdens de oorlog tegen Canada (Engeland) 1812/1814).

Het Haagse stationsgebouw is omstreeks 1888 vervangen door nieuwbouw in Neo-Renaissance stijl. De perrons lagen ver boven het straatniveau en de sporen liepen dan ook over een dam van en naar het station. Dat was nieuw in die tijd. Voordeel was dat de sporen van de N.R.S. richting station Staatspoor bovenlangs gekruisd konden worden. Bovendien konden schepen onder de spoorbruggen doorvaren, zonder dat die bruggen nog beweegbaar hoefden te zijn. Dat voorkwam oponthoud voor scheepvaart en treinverkeer.

---

In 1917 kwam het tot een nauwere samenwerking tussen de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij en Staats Spoor en in 1938 volgde een fusie en ontstonden de '(N.V.) Nederlandse Spoorwegen'.

De twee Stations in Den Haag bleven hun oorspronkelijke naam behouden. Het zou tot de jaren '90 van de 20e eeuw duren alvorens er weer een particuliere spoorwegmaatschappij zou ontstaan (Lovers Rail).

Station "Staats spoor" heeft  [helaas] in de jaren '70 van de 20e eeuw niet aan de slopershamer kunnen ontsnappen.

Station "Holland(s) Spoor" is er gelukkig nog steeds. Het is een 'parel'.

Het is veel kleiner dan het Amsterdamse en Groningse Centraal Station, maar zeker zo mooi.

In de koninklijke wachtkamer vindt men in 'glas in lood' de  "wapens" van de belangrijkste Hollandse Steden waar de "Hollandsche IJzeren Spoorwegmaatschappij" door reed.

 

Stationsplein

Kort na een grondige renovatie brak in 1989 brand uit in het station, waardoor het ernstige schade opliep. Hierna is het -gelukkig- wederom in de oude glorie hersteld. Gelukkig heeft de Gemeente Den Haag nu ook het plein voor het station een grondige opknapbeurt  gegeven. Het enige wat nu nog zou moeten gebeuren is de sloop van de twee monsterlijke gebouwen [uit de jaren '80 van de 20e eeuw] voor het station (o.a. Belastingkantoor). Hiervoor in de plaats zouden eigenlijk stijlvollere gebouwen dienen te komen. Zoals begin jaren '90 op de hoek Hoefkade/Stationsweg gebouwd is (architect Charles Vandenhove).

Station Holland Spoor zou er waarschijnlijk NOG mooier bij komen te liggen.

De gemeente heeft, tot volle tevredenheid van bewoners en ondernemers, in maart 2008 laten weten dat ze dat ze het daar mee eens is.

Ook de aantrekkelijke wandelroute van het Station naar de binnenstad met restaurants en interessante winkels kan Den Haag goed doen. Men zou hierbij zeker kunnen denken aan het heropenen van gedempte grachten (Stille Veerkade/Paviljoensgracht/gedeelte v/h Spui). De Parkeerroute moet natuurlijk achter Hollands Spoor langs ! Dan heeft de MegaStores daar ook profijt van.

Het Stationsplein is in 2002 opgeknapt. Het heeft een "klassiekere uitstraling" gekregen door het plaatsen van bloembakken, mooie lantaarns, 'klassieke' banken en een fraai afgewerkte tramhalte. In december 2007 zijn "haagse palen" neergezet tussen het station en de tramhaltes.

In maart 2008 zitten daar vreemd genoeg nog steeds geen lampen op.  De palen zijn fraai, maar op deze manier nog niet erg nuttig.

 

Station Hollands Spoor heeft een schitterende Koninklijke wachtruimte. De Koninklijke wachtkamers zijn bijzonder rijk uitgevoerd en bestaan maar uit liefst zeven vertrekken met een ruim trappenhuis en vestibule. Het monumentale trappenhuis en flankerende vertrekken bezitten betimmeringen, schoorsteenmantels stucplafonds en gebrandschilderde ramen.

Ook het niet meer bestaande station Staatsspoor had een Koninklijke Wachtkamer.

Andere stations met Koninklijke Wachtruimtes waren Arnhem, Baarn, Vlissingen en Amsterdam. De wachtkamers in Baarn en Amsterdam bestaan nog. Die in Arnhem en Vlissingen bestaan niet meer. De Koninklijke Wachtkamer van Staatsspoor Den Haag is niet verloren gegaan ! maar bevindt zich thans (gedemonteerd/herbouwd) in Station Maliebaan te Utrecht (dat is het Spoorwegmuseum !).

Aan de buitenzijde van de Koninklijke wachtruimte in Den Haag staat "anno 1893" te lezen. Toen werd de ruimte opgeleverd. Koningin Emma regeerde (Willem III was drie jaar eerder overleden) in die tijd. In een prachtig kunstwerk is zij vereeuwigd. Engelachtige figuren en mensen bevinden zich aan haar linker- en rechterzijde. Een van de engelen draagt een kind (waarschijnlijk Wilhelmina). In een boekwerk wordt het woord "Oranje" geschreven en in een ander boek staat "Rex" ('Koninklijk).

Naast de gebrandschilderde ramen zijn de "E"  en de "W" zichtbaar, alsmede de wapenschilden van Emma en Wilhelmina.

De Architect van Den Haag HS. D. Margadant, ontwierp ook het schitterende station van Haarlem in Jugendstil (1906)

• Fa. Enthoven
• Oude Stations in Nederland / Vlaanderen