Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

Mauritishuis

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Rondleidingen Rondvaarten Uitgaan in Den Haag Links
Bergen op Zoom

17e eeuwse Verdedigingswerken
(in Nederland)

 

 

Tijdens 'de Opstand' (80-jarige Oorlog) werden er nieuwe wapens ingezet en die (kanonnen) maakten 'gatenkaas' van de ouderwetse hoge stadsmuren van steen die nog rond veel Noord en Zuid Nederlandse steden stonden.

Dat hoge, dikke muren achterhaald waren was voor het eerst gebleken tijdens de vervovering van het laatste Romeinse bolwerk in Europa (Byzanthium) omstreeks 1400. Italiaanse steden waren in de daarop volgende decennia overgegaan tot het bouwen van een nieuw soort verdedigingswerken.

In plaats van de oude vertrouwde muren, werden er na die tijd steeds vaker brede lage wallen van aarde aangelegd. Prins Maurits had Krijgskunde gestudeerd en kende de Italiaanse Verdedigingswerken. Samen met andere ingenieurs maakte hij plannen voor verbeterde versies. Hij kon immers leren van de fouten die de Italianen hadden gemaakt. De plannen van Maurits werden bij diverse Nederlandse steden uitgevoerd.

Voorbeelden van deze verdediginswallen vindt men nu nog in Gorkum (Gorinchem). Daar is de 17e eeuwse stadswal nog geheel in tact. Ook in Weesp, Naarden en Leiden zijn nog enkele brede wallen terug te vinden. Deze zijn enkele jaren geleden gerestaureerd.

Voor de stadswallen lagen vaak uitgestrekte grachtenstelsels.  In heel veel steden zijn de vestingwallen verdwenen, maar de de "Singels" zijn vaak nog wel -gedeeltelijk- aanwezig.

Op de foto's hieronder is de situatie in Maastricht en Den Bosch zichtbaar. Ook daar zijn enkele oude vestingwerken nog in tact. In Den Bosch worden ze momenteel schitterend gerestaureerd.

Maastricht
Den Bosch
 

Ondanks een dringende brief van Prins Maurits zelf in 1600 om Den Haag ook verdedigingswallen te geven is dat nooit gebeurd, maar Den Haag kreeg tussen 1612 en 1619 wel een Singel.
Deze Singel bestaat nog steeds. De Haagse Singel is echter niet stervormig zoals de meeste Singels die om andere steden lagen (en soms nog liggen), maar heeft meer de vorm van de omsingeling van Utrecht.

Vanaf het begin van de 19e eeuw was het niet langer 'nodig' voor steden om zich achter singels, wallen en muren te verschuilen. De Republiek, die eigenlijk bestond uit een los verband van provincies (en  stadstaatjes), was een Koninkrijk geworden en bovendien hadden de oude verdedigingswerken hun nut verloren.

Veel van de vestingwerken werden dan ook in een razend tempo afgebroken. Dat daarbij ook vele prachtige stadspoorten verdwenen wordt nog door veel mensen betreurd. Er zijn gelukkig nog wel enkele steden over die delen van de wallen en (nog oudere) muren hebben weten te behouden. Het oude centrum van Harderwijk is nog bijna geheel omgeven door muren, Gorinchem heeft een ring van stadswallen en ook Naarden is als 17e eeuwse Vestingstad nog geheel in tact.

Scholen zouden deze steden eigenlijk een keer moeten bezoeken, als onderdeel van de geschiedenisles.

Ook voor volwassenen is een bezoek aan de oude Nederlandse Vestingsteden zeer de moeite waard !