Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

Mauritishuis

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Rondleidingen Rondvaarten Uitgaan in Den Haag Links
Circa 1600

Kastelen en Landgoederen
in & om Den Haag

Ridderzaal
Eyk en Duinen, Den Haag
Kasteel Binckhorst, Den Haag
Hofwijck
Arendsdorp, Den Haag
Hofwijck
 

 

 

 

De Haagse Ridderzaal
Het kasteel (de Ridderzaal) op het Binnenhof is in de 13e eeuw in opdracht van de Graven van Holland gebouwd in het duizenden jaren oude Haagse Bos.(Holland betekent Hout (bos) land). De Ridderzaal werd ook wel "Nieuwe Zaal" genoemd. De "Oude Ridderzaal" bevond (bevindt) zich achter de Nieuwe Zaal (in het Rolgebouw).

De Graven van Holland joegen in het bos en hadden oorsprokelijk een klein jachtslot bij Loosduinen. In het midden van de 13e eeuw kochten zij land van de Vrouwe van Wassenaar nabij een duinmeertje en daarmee begint de eigenlijke geschiedenis van Den Haag. Als deze koop nooit had plaatsgevonden, dan zou Loosduinen wellicht de regeringsstad van Nederland geworden zijn, of Leiden of Delft.

Den Haag zou dan in ieder geval nooit zijn ontstaan, aangezien hier helemaal geen belangrijke rivieren of wegen waren.

Na de koop van de grond werd begonnen met de bouw van het Kasteel. Tegelijkertijd werd er een kerk gebouwd in het gehucht Eyk en Duinen (nu een wijk in Den Haag). Van deze kerk staat alleen een klein gedeelte van de toren nu nog overeind. Dit laat zien hoe bijzonder het is, dat de Ridderzaal nog zo goed bewaard is gebleven (al verraden de diverse steensoorten dat in de loop der eeuwen diverse restauraties hebben plaatsgevonden).

Hollandse Duinkastelen
De Ridderzaal was natuurlijk niet het enige "kasteel" in Holland. Op de duintoppen lagen meerdere kastelen. Deze kastelen zagen uit over een drassig veen (moeras) landschap. Reizigers en (vijandige) legers konden niet ongezien passeren. Een beroemd fort is de Burcht van Leiden. Deze burcht ligt op een kunstmatige heuvel tussen de Oude en de Nieuwe Rijn in Leiden.

Vlakbij Leiden, bij het huidige Sassenheim, lag het slot van de heren van Teylingen en bij het plaatsje Santpoort, op de grens van het graafschap Holland en West Friesland (tegenwoordig is dit Noord-Holland), lag het kasteel van de machtige Heren van Brederode.

Het kasteel van Brederode is enkele malen afgebroken, de eerste keer door de legers van graaf Albrecht van Holland.

Terwijl de regeringsjaren van Albrecht voorspoed brachten in Holland en het een relatief rustige tijd was, ging het mis in 1392. Albrecht hield er, zoals zoveel graven en andere edelmannen, een maitresse op na. Op 21 september van dat jaar liep deze vrouw, Aleid, over het Buitenhof
Zij werd vergezeld door een edelman uit  Amstel- Waterland. In de buurt van de Plaats werden Aleid van Poelgeest en haar lijfwacht vermoord door edelen. De krassen van de messteken zijn nog te zien op de Haagse  Plaats, naast het beeld van Johan de Wit.

Deze aanslag heeft waarschijnlijk met de Hoekse en Kabeljouwse twisten te maken gehad (een vete tussen edelen met burgeroorlog-achtige kenmerken). De wraak van Albrecht was verschrikkelijk. Diverse kastelen werden belegerd en vervolgens afgebroken. Zo ook Kasteel Brederode. Stenen van kasteel Brederode werden gebruikt bij de uitbreidingen van het Gravelijk kasteel in Den Haag (muren en torens rond het Gravelijk hof, die in de 17e eeuw bijna allemaal weer verdwenen zijn).

Oorspronkelijk moet Brederode er uit hebben gezien als het Muiderslot.

Nadat het kasteel in de 14e eeuw werd werd opgebouwd is het door de Spanjaarden tijdens het beleg van Haarlem wederom afgebroken.

In de eeuwen die volgden verdween het gebouw voor een groot deel onder het duinzand, waarbij alleen een toren nog zichtbaar bleef.

In de 19e eeuw (rond 1870) heeft men het weer uitgegraven en zijn er restauratie werkzaamheden uitgevoerd. Ook is toen de slotgracht weer aangelegd.

Wanneer men al deze kastelen bekijkt (bijvoorbeeld op de kastelen Pagina van Marco Tjemmens) dan kan men zich ook een voorstelling maken van de oorspronkelijke situatie in Den Haag. De Ridderzaal was omgeven door muren, grachten en torens. Van de gracht is slechts een heel klein stukje overgebleven, de muren zijn verdwenen en er is nog maar één oude toren zichtbaar (vanaf de Korte Vijverberg)


Den Haag heeft naast het kasteel op het Binnenhof nog enkele kastelen op/vlakbij haar grondgebied gehad. Op het Tournooiveld is nog een toren te zien dat op een restant van een stadskasteel lijkt. De toren hoorde bij de oude St. Jorisdoelen. Het oorspronkelijke gebouw is omstreeks 1630 gesloopt, maar de toren is er nog.

Huis Ternoot (ter hoogte van de huidige -verhoogde- tramhalte bij het Centraal Station) was een oud Haags Kasteel. Er is niets meer van over.

Hofwijck (Voorburg) en Kasteel Binckhorst bestaan nog.

Een (voormalig) kasteel dat nog wel bezichtigd kan worden is Duivenvoorde. Het ligt in het gelijknamige park in Voorschoten. Het voormalige kasteel (veranderd in een buitenhuis) is gelegen in een landschapspark te midden van weilanden. Het in de kern middeleeuws kasteel heeft in de loop der tijden zijn huidige vorm gekregen, met name door verbouwingen in 1631 en 1717. Binnenkort foto's (2006)

 

Kasteel Zuilen

Kasteel Duivenvoorde

Kasteel Montfort

Meer over Kastelen in Nederland (met het Binnenhof)
Marco's Kastelen pagina
Meer over Kastelen in Holland en Zeeland
De 17e eeuwse Hollandse Waterlinie (gebruikt tot 1822!)

De Vesting Amsterdam (1897)

Oude Stad Nieuwe Stad Mooie Stad Verdwenen Stad Groene Stad Grachten