Den Haag
Hoofdstad van Zuid Holland
Regeringsstad en Residentie

van Nederland

Door Chris Schram

 

Mauritishuis

English Deutsch

Alfabetische Index Nieuw op deze site Rondleidingen Rondvaarten Uitgaan in Den Haag Links

Het Kanaal   &
Het Verversingskanaal

Versie van : 25-02-08

Meer Foto's van de Haagse Grachten [1]
Meer Foto's van de Haagse Grachten [2]
Meer Foto's van de Haagse Grachten [3]
Foto's van de Kanalen
"Op de Haagse Gracht"


Het Kanaal

 

Al in 1640 werden er plannen gemaakt om het water van Den Haag te laten doorstromen naar de zee. Of via een kanaal langs de Scheveningseweg, of door het Westland naar de omgeving van Delfshaven. Deze plannen kregen een veto van Delft. Die stad vreesde de concurrentie.

In 1773 waren er wederom plannen om een kanaal te graven. Nu dacht men aan een kanaal dat via Wassenaar naar de Oude Rijn zou lopen. Dit plan verdween eveneens in de prullenbak. Waarschijnlijk vanwege de politieke onrust in het land.

Na het vertrek van de Fransen was het burgemeester Copes van Cattenburch die in 1824 opnieuw voorstelde om een Kanaal naar Scheveningen te graven.

Er waren drie redenen om dat te doen. Copes van Cattenburch dacht aan :

  1. een waterweg naar het kort daarvoor gebouwde Badhuis in Scheveningen

  2. een manier om het grachtenwater te verversen

  3. een zeehaven aan het eind van het kanaal.

Nadat eerst de Koninginnegracht was gegraven begon men in de jaren '30 van de 19e eeuw met het graven van een Kanaal naar zee. Men deed dat met als enig overgebleven doel een waterweg naar het Badhuis te maken. "Delfland" zag niets in een open verbinding met zee en de vissers en het Badhuis zagen niets in het sterk vervuilde grachtenwater in de zee. Bovendien wilden de vissers geen schepen uit de rest van Holland in hun buurt.

Het graven werd voor een deel gedaan door werklozen, die op die manier dus te werk werden gesteld.

In de jaren '40 besloot Koning Willem II dat de graafwerkzaamheden moesten stoppen. Waarschijnlijk omdat het geld op was. Aan het eind van het Kanaal kwam een groot openlucht zwembad te liggen. Ook ontstond er een zogenaamde 'Kolonie': de Witte Brug. Een groep huizen die nog steeds bestaat en die de "Stadsherstel" gaat restaureren. Nadat de werkzaamheden lange tijd hebben stil gelegen is men in 1853 toch verder gaan graven naar zee. Dit maal op kosten van Den Haag. Het rijk betaalde niet meer mee.

De waterweg kreeg een vrij scherpe bocht en loopt dan kaarsrecht in de richting van Scheveningen.

In 1863 stopte men op 100 meter van de zee. Men had er in totaal meer dan 30 jaar over gedaan om Scheveningen te bereiken.

Men stopte definitief met de graafwerkzaamheden in 1863. Er waren nog wel plannen om het hoge Seinpostduin af te graven, waarna de zee bereikt zou zijn, maar dat is nooit gebeurd.

De schilder Mesdag koos het Seinpostduin uit om aan zijn meesterwerk, het Panorama, te beginnen. Daarop is het kort daarvoor gereed gekomen Kanaal goed te zien.

Over het Kanaal lagen vroeger schitterende bruggen. Veel daarvan hebben het eind van de tweede wereldoorlog niet gehaald.

Beroemd was de zogenaamde Wittebrug. Daar had zich al in de 19e eeuw een kleine nederzetting gevormd. Men sprak rond 1900 van 'de kolonie'. De huizen stonden toen nog relatief ver van Den Haag en Scheveningen. Veel van die huizen bestaan nog steeds en ze vormen nog steeds een apart wijkje aan het eind van de Badhuisweg.

05juli0686z.jpg (269842 bytes)

De zee werd aan de oostkant van Den Haag (dus) niet bereikt, wel ontstond er een bloeiende binnenhaven bij de Badhuiskade. Scheveningse vissers en passagiersschepen konden tot het midden van de 20e eeuw af en aan varen.

Bij de Dr. Kuyperstraat was nog geen dam aangelegd. Daar ging een pondje over het Kanaal.

Na de aanleg van de Dr. Kuyperdam was het voorbij met de bedrijvigheid in en om de Binnenhaven. Omstreeks 1970 werd die zelfs -helaas- gedempt.

Eeuwig zonde.

 

Er voor in de plaats kwam een zwembad, dat ook op de Boulevard had kunnen staan, een bejaardenhuis dat ook langs het water had kunnen staan en volkstuintjes waar dat ook voor geldt. De skate baan die er is aangelegd had men beter boven op de Pier van V/d Valk aan kunnen leggen. Dat was -volgens mij- een heel stuk mooier geweest.

Herstel van de vaarroute en haven zou ook het autoverkeer iets doen afnemen en ook de overvolle tramlijnen ontlasten.

Bovendien hadden de binnenschepen uit heel Nederland ook de middenstand heel veel goed kunnen doen.

Langs de voormalige havenkade staan nog enkele zeer bijzondere gebouwen. Indien heropend zou de binnenhaven één van de mooiste havens van Nederland zijn.

Het moet dus ooit echt weer open !

Bij het Westbroekpark (aangelegd in de jaren '20 van de 20e eeuw) kan men bootjes huren. Er is daar een gezellig theehuisje ( "De Waterkant"). In het Westbroekpark zijn in de zomer bijzonder fraaie rozen te zien. Ook de Parade is er de laatste jaren (in de zomermaanden) te vinden.

Het Verversingskanaal

Na het stopzetten van het project aan de Oostkant van Den Haag besloot de Gemeente een heel nieuw Kanaal graven aan de andere kant van het oude Den Haag. Groothertogin Sophie, de enige dochter van koning Willem II en Anna Paulowna schonk de grond voor het kanaal aan het eind van de 19e eeuw aan de gemeente op voorwaarde dat er niets anders dan het kanaal zou worden aangelegd. Bouwplannen van Gemeente en Projectontwikkelaren moeten ook nu nog aan de nazaten van de Groothertogin worden voorgelegd. Plannen om woningen en bedrijven aan het water te bouwen moesten aan het eind van de 20e eeuw worden geschrapt na verzet van de Duitse adellijke familie. Begin 2003 heeft de Gemeente -daarom- onderhandeld met de Duitse prins Michaël van Sachsen-Weimar und Eisenach (Voor één van zijn voorvaderen, Hertog Karel Bernhard, is het standbeeld op het Lange Voorhout neergezet en de Weimarstraat genoemd). De gemeente wil graag een dam aanleggen in het Verversingskanaal, maar dat mocht dus niet zonder toestemming. De toestemming kwam er, maar ... niet nadat men had toegezegd dat..

Prins Michaël zou openen, de familie een eigen herdenkingsplaat op de brug zou krijgen en het standbeeld op het Lange Voorhout werd opgeknapt. Dat is allemaal gebeurd (begin 2005).

 

Het Verversingskanaal bereikte de zee eind 19e eeuw maar toen was het besluit om alle Haagse grachten, op de Singelgracht na, te dempen in feite al genomen.

Een groot verschil tussen de twee kanalen is dat langs het Kanaal nog heel veel stukken groen zijn en dat dat voor het Verversingskanaal veel minder geldt. Alleen tussen Duindorp en Houtrust is een klein stukje 'duin' overgebleven.

Wel zijn de oevers van het Verversingskanaal op sommige stukken zeer groen.

Verder is de architectuur langs grote stukken van het Verversingskanaal zeer bijzonder.

Ter hoogte van de Weimarstraat vindt men vooral Neo-stijlen en Eclecticisme, voorbij de Laan van Meerdervoort gaat dat snel over (aan de kant van de Conradkade) in "Overgangs architectuur", een mix van Neo-stijlen en Jugendstil.

De oude Zeesluis bij de Groot Hertoginnelaan is in de Neo-Renaissance stijl gebouw en voorbij de Houtrustbrug, tegenover voormalig Landgoed en sportpark Houtrust, staan weer Jugendstil huizen, gevolgd door moderne woonblokken.

De lantaarns bij de oude Zeesluis doen het weer en diverse (door weer en wind) verweerde sluis onderdelen zijn in 2005 opgeknapt. Het ziet er overdag schitterend uit, maar nu de lantaarns weer werken is het monument ook 's avonds weer goed te zien.

Tot 1970 konden schepen over dit kanaal de zee bereiken en vanaf zee via de Haagse singelgracht de stad uit. Met de aanleg van een eerste dam werd deze mogelijkheid helaas teniet gedaan.

Net als het Kanaal aan de oostkant van Den Haag is het Verversingskanaal  vrij 'stil' geworden.

Eind 2004 jaar is langs het water van het Verversingskanaal een nieuw park aangelegd, 'De Verademing'. Op die lokatie stond tot een paar jaar geleden de Vuilverbranding. Nu zijn er sportvelden, wandelboulevards en wellicht komt er nog een klein haventje. De Ooievaart zal zich daar wel voor in blijven zetten.

Er is nog een bevaarbaar kanaal naar scheveningen. Via de (in 1895 gegraven) Laakhaven en het Laakkanaal (jaren '20 van de 20e eeuw gegraven) bereikt men de oude Loosduinse Vaart en kan men naar de Afzanderij vaart (Valkenboskade). Tot circa 60 jaar geleden bestond de mogelijkheid om door te varen van de Afzanderijvaart naar het Verversingskanaal. De demping van het Hanenburgkanaal (omstreeks 1950) heeft deze doorsteek helaas onmogelijk gemaakt.

Doorgang naar de Haven