Dit hoofdstuk gaat over Houtrust, een
voormalig landgoed dat de laatste 100 jaar vooral in het teken stond van sport, spel,
feesten en converenties.
De geschiedenis van Houtrust begint in de
tweede helft van de 17e eeuw, als een zekere T. van Veen een stuk land koopt op de grens
van de veen- en zandgronden, enkele kilometers buiten de Singelgrachten van Den Haag.
In die tijd was het vrij gebruikelijk dat de rijken van Den Haag een zomerverblijf buiten
de
Singelgrachten aankochten; niet alleen uit het oogpunt van status maar ook om de stank van
de Haagse grachten te kunnen ontvluchten.
Van Veen laat op zijn landgoed een huis bouwen
met enkele bijgebouwtjes. De kosten van alle bouwactiviteiten blijken echter zo hoog dat
de familie na de dood van Van Veen (1685) niets anders kan doen dan het landgoed te
verkopen (voor het aanzienlijke bedrag van fl. 6.000,-).
Het landgoed komt dan in handen van Baron Van Boetzelaer, lid van de Hoogheemraad Delft en
rekenmeester van Holland. Deze Van Boetzelaer was overigens getrouwd met een kleindochter
van Jacob Cats.
Koninklijk
Houtrust heeft na Van Boetzelaer vele eigenaren gehad. Telkens weer kwamen er andere
families te wonen, totdat het landgoed in 1833 door de Prins van Oranje, de latere Koning
Willem II, gekocht werd voor fl. 25.000,- De Koninklijke familie bezat na de aankoop van
Houtrust bijna alle grond tussen Den Haag en Scheveningen. Houtrust moest dienen ter
compensatie van verloren Brusselse landgoederen. België had zich na een korte
'Hereniging' met de Nederlanden, in 1831 onafhankelijk verklaard. Na enkele korte
krijgshandelingen had Nederland België opgegeven. Houtrust bleef tot aan het eind van de
19e eeuw Koninklijk bezit. Eind 19e eeuw kwam het in handen van grondspeculanten die het
met grote winst aan Den Haag wisten te verkopen.
Sportpark Houtrust
Den Haag gaf in 1907 een sport en recreatie bestemming aan het gebied. Daarmee begint de
'moderne' geschiedenis van Houtrust. In het begin was het een openlucht sport terrein, met
atletiek- en tennisbanen en velden voor balsporten. Daarnaast had het gebied nog steeds
een parkachtige sfeer en konden de burgers van Den Haag er wandelen. Over het
Verversingskanaal lag een sierlijke brug naar het terrein toe. In 1933 brandde een deel
van de tribunes van Sportpark Houtrust af. Toen er over herstelwerkzaamheden werd
gesproken, besloot de Gemeente (omstreeks 1935) om ook een overdekte hal te bouwen.
Amsterdam (RAI) en Utrecht (Jaarbeurs) hadden immers sinds de jaren '20 al grote hallen
voor congressen en bijeenkomsten. Bovendien werden in het kader van de crisis vele
projecten opgezet om werkgelegenheid te creëren.
NSB
Het werden voor die tijd moderne hallen. Het ontwerp was van architect A.H. van Leeuwen en
een jaar na de nadat de eerste paal de grond inging konden in 1937 de halen in gebruik
worden genomen. Niet alleen kon er gesport worden, men hield er ook politieke
bijeenkomsten. De eerste partij die er een congres hield was de NSB! Daarmee viel een
donkerbruine schaduw over Houtrust die nooit meer is opgetrokken.
In 1939 was het uit met sport en recreatie op Houtrust. Het
Nederlandse leger nam Houtrust in gebruik als militair terrein. De cavalerie stalde haar
paarden in de hallen. Tijdens de bezetting in '40-'45 kwam Houtrust in het spergebied te
liggen. Sterker nog, Houtrust lag midden in de Atlantic Wall-zone. De verdedigingslinie
die door de Duitsers werd gebouwd langs de hele Europese kust. Ondanks dat bleven De
hallen grotendeels overeind, maar aan onderhoud werd tijdens de vijf oorlogsjaren niets
meer gedaan.
Pas na de oorlog konden de hallen weer in gebruik worden genomen, maar geld voor een
opknapbeurt was er niet. Herstelwerkzaamheden en vooral woningbouw kregen voorrang boven
het opknappen van Houtrust. En eigenlijk is dit nooit echt veranderd. Weliswaar zijn er
door de jaren heen wel wat onderhoudswerkzaamheden geweest, maar altijd 'too little, too
late'. Ergens toch een vreemde zaak want na de oorlog heeft Houtrust tal van belangrijke
evenementen onder haar hoede gehad. De belangrijkste staan hieronder op een rijtje:
Halverwege de jaren '90 werd duidelijk dat het complex zijn
langste tijd had gehad. Hoewel er in het begin van de jaren '90 een gloednieuwe
Atletiekbaan was geopend bleek dat het hele gebouwencomplex door achterstallig onderhoud
in zeer slechte staat verkeerde. Bovendien waren -sinds in 1972 de Uithof haar deuren
opende- op diverse plaatsen in de stad nieuwe lokaties ontstaan waar beursen,
congressen en sporten vaker plaatsvonden. Houtrust kon daar niet meer mee concurreren. Den
Haag besloot in december 2000 dat Houtrust moest wijken voor (exclusieve) nieuwbouw
(villa's) en een school.
In 2001 werd een groot afscheidsgala gehouden in de
Houtrusthallen, waarna het bijzondere gebouw is gesloopt. Wie de tekeningen ziet voor de
nieuwbouw die rond 2007 wordt neergezet krijgt wel haast een hartverlamming. Geen enkele
fanatsie !! Stalin-Architectuur. Rampzalig.
Meer landgoederen in Den Haag :
