 |
Het (verdwenen)
Centrum
De Grand Bazar de la Paix
Spuistraat
Bouwjaar: 1906
Stijl: Wiener Sezession,
Architect: J.C. van Dorsser (1880-1958).
Uitbreiding: 1907 (Spuistraat);
1929 (Grote Marktstraat) :nieuwe Haagse School (uitbreiding 1929)
Verbouwing en gedeeltelijke afbraak 1963-1966.
Lokatie: Begrensd door Spuistraat, Eerste Haagpoort, Grote Marktstraat en Voldersgracht.
Huisnummers: Spuistraat 27-37; Grote Marktstraat 46-48; Voldersgracht 45-47.
|
 
|
Deze pagina over de Grand Bazar de la Paix is geschreven
door Maarten van Wijk, die in 2001 een mail schreef over dit 'vergeten' warenhuis. Hij was
toen nog student in Leiden. In 2005 heeft hij de site herschreven n.a.v. nieuwe
ontdekkingen en recente ontwikkelingen.
|
Het eerste grote warenhuis van Den Haag was de 'Grand Bazar de la Paix' dat
zich in 1906 aan de Spuistraat vestigde. In alle opzichten was
het een product van het vooruitgangsgeloof van de Belle Epoque. Dat blijkt al uit de naam:
de Vredesbazar. Want:
"de talrijke en prachtige artikelen van Frankrijk, België,
Duitschland, Engeland, Zwitserland Oostenrijk, Rusland, Amerika, Japan, China, enz (...)
leveren een voortdurend bewijs, dat er vreede nodig is tusschen de volkeren, opdat hunne
verschillende industrieën bloeien, en dat vrede alleen de producten der wereldindustrie
onder ieders bereik brengt. Juist deze internationale verhoudingen tusschen producenten en
consumenten zullen op den duur den wereldvrede meer bevorderen dan alle mogelijke pogingen
der diplomatie." (Advertentiebijlage Haagsche Courant 1906.)
Een warenhuis dat helemaal alleen de wereldvrede bewerkstelligde dus, met
producten uit alle landen, uitgestald in een "zaal van enorme afmetingen,
toverachtig verlicht van alle zijden, zoowel op de dag als 's avonds."
Het interieur moet een onvergetelijke indruk hebben gemaakt op de Hagenaars
uit 1906. Het had een grote centrale vide, met daaromheen drie galerijen, bereikbaar met
glazen trappen en electrische liften. Over de vide liepen luchtbruggen, en het geheel werd
elektrisch verlicht door "een reuzenlantaarn, die het gehele middenruim overdekt
en een oppervlak heeft van 1000 m2." (Haagsche Courant 1906.) Ook de glazen
trappen werden elektrisch verlicht; elke avond in een andere kleur!
|
 |
 |
Het hoeft niet te verbazen dat bij de opening op 1 juni
1906 de politie eraan de pas moest komen om de "Passage herhaaldelijk schoon te
vegen, zóó'n drang was er 't Waarenhuis te gaan zien." (HC 1906b)
De foto's hierboven zijn van 1906 en (zwart wit) 1920.
De constructie was modern, met glas en ijzer, een enorm verschil met
de toen gebruikelijk, wat bedompte baksteenbouw in neostijlen in die tijd. Dankzij de
bouwmethode met glas en ijzer kon het pand van 8000 m2 in een recordtijd van zes maanden
tijd gebouwd worden. Naast al het glas in de voorgevel is er weinig ruimte voor ornament.
Die is dan ook vrij sober, in de stijl van de Wiener Sezession.
Het architectenbureau dat tekende voor de Bazar was dat van A.P. van
Dam en J.C. van Dorsser. De eerste overleed echter voor de afronding van het gebouw. Voor
de vrij onbekende Van Dorsser was het zijn eerste grote werk. Andere vooroorlogse gebouwen
van hem in Den Haag zijn apotheek Nanning aan de Korte Poten (1905; de beroemde groene
tegels zijn in 1913 door Johan Mutters aagebracht; rijksmonument), een bankgebouw aan het
Prins Hendrikplein tegenover de vm. disco De Tempel (1909, in Um 1800-stijl;
rijksmonument) en een afgebroken pand aan de Lutherse Burgwal, hoek Herderstraat, voor
drukkerij Mouton (1936; afgebroken in de jaren tachtig). Na de oorlog bouwde hij voor de
woningbouwvereniging in Den Haag Zuid-West.
Het warenhuis was zo'n succes dat het 1907 alweer uitbreidde. Van Dorsser
maakte de voorgevel aan de linkerzijde een travee breder; de stijl bleef gelijk. Het
totale verkoopoppervlak, dat voorheen 2900 m2 was geweest, werd vergroot tot 5200 m2 en
het warenhuis kreeg een lunchroom. (Haagsch Nieuwsblad 1907.)
|
In 1929 breidde het warenhuis uit aan de 1924 nieuw
doorgebroken Grote Marktstraat, met een bakstenen gevel in de stijl van de Nieuwe Haagse
School. De architect is onbekend. De naam van de Grand Bazar werd (kort
na de Eerste Wereldoorlog) veranderd in 'Het Warenhuis.'
In de periode dat de Grand Bazar 'Het Warenhuis' heette, is
ook de onderpui aan de Spuistraat op een lelijke manier verbouwd. Tegenwoordig is de
onderpui weer enigzins in oorspronkelijke stijl teruggebracht, met groene ijzeren balken.
Het oorspronkelijke ronde balkon boven de ingang van de uitbreiding is echter verdwenen;
evenals de stenen bogen en het gietijzeren afdak boven de hoofdingang.
|
In 1991 kromp V&D in en trok zich terug in de nieuwbouw van 1966.
Daarna trok Marks & Spencer in het pand, totdat dat bedrijf in 2001 in zwaar weer kwam
en zich van het hele Europese continent moest terugtrekken. Tegenwoordig wordt het pand
aan de Spuistraat gehuurd door Intertoys, Zara en een kledingzaak genaamd Vet. De
authentieke bovenverdiepingen van de voorgevel staan er treurig bij: ze zijn dichtgeverfd.
Aan de de kant van de Grote Marktstraat huisvest het pand tijdelijk C&A, totdat die
keten weer terug kan keren op zijn oude plek, in nieuwbouw aan de overkant van de Grote
Marktstraat.
Het gebied waar de Grand Bazar staat, gaat momenteel op de schop volgens
het zogeheten masterplan Spuimarkt.
Het oorspronkelijke plan voor het pand uit 2002 luidde als volgt: "(...) voor dit
deelplan (is) een nieuwe passage gepland, die de Haagse Passage met de entree van de
Bijenkorf verbindt. Deze passage krijgt een klassiek uiterlijk, vergelijkbaar aan de
Haagse Passage (maar geen imitatie)."
|
Destijds viel Maarten van Wijk op dat de tekst met geen woord repte over de
oorspronkelijke functie en inrichting die het pand had, hoewel men tegelijk wel sprak van
een "klassiek" uiterlijk, vergelijkbaar met de Passage. Hij vreesde dat op deze
plaats een soort postmoderne imitatiepassage zou komen, met van de Passage nageaapte
ornamentjes, terwijl ondertussen het oorspronkelijke art-nouveau warenhuis zonder pardon
weggebuldozerd zou worden.
Maarten heeft toen voorgesteld om helemaal geen verlengde Passage te
realiseren op deze plek, maar juist de lichthal van de Grand Bazar te herstellen en daar
een exclusieve warenhuisketen te vestigen. Het gewenste effect van een verbinding tussen
Spuistraat en Grote Markstraat zou ook op die wijze bereikt kunnen worden;
praktijkvoorbeelden daarvan de oorspronkelijke Marks & Spencer, die ook als looproute
van Spuistraat naar Grote Marktstraat fungeerde, of de Friedrichstadtpassagen in Berlijn.
Die laatste is een keten van door dwarsstraten van elkaar gescheiden winkelcentra
('Quartiers') langs de Friedrichstrasse, die samen een lange promenade vormen. In Quartier
205 heeft zich Galeries Lafayette gevestigd, voor het eerst buiten Frankrijk, met een
spectaculair gebouw van de architect Jean Nouvel. (Interieur Lafayette; interieur Quartier 206;
exterieur en virtueel bezoek.)
In mei 2005 verscheen een bericht in de Haagsche Courant, waaruit bleek dat
de ontwikkelaars van het pand (AM
Vastgoed) het 'klassieke passage'-idee hebben verlaten. Er moet nu een
'winkelkathedraal' komen, ontworpen door de Zwitserse architect Bernard Tschumi. In 1983 maakte hij het
masterplan voor het futuristische Parc de la Villette in Parijs. Recentelijk bouwde hij in
Genève een nieuw hoofdkwartier voor Vacheron Constantin, 's werelds oudste horlogemaker
(1755). Een delicaat project waar Tschumi ook aan werkt is een nieuw archeologisch museum
op de Akropolis, waar de Grieken hopen ooit nog eens de Elgin Marbles te mogen
onderbrengen.
Het idee voor een 'winkelkathedraal' idee komt vrij dicht bij het
oorspronkelijke voorstel van Maarten voor de verlengde Passage. Het is volgens hem alleen
te hopen dat Tschumi de gevel aan de Spuistraat zal sparen. Het is het enige authentieke
restant van wat precies honderd jaar geleden de ultieme 'winkelkathedraal' van Den Haag
was. Bovendien is de gevel dankzij al het glas en ijzer nog steeds heel bijdetijds en ook
voor een modern warenhuis prima geschikt. Maarten kan zich niet voorstellen hoe Tschumi
een mooiere gevel aan de Spuistraat zou kunnen ontwerpen.
Maarten vervolgde in zijn mail "Ik hoop dat er aan de Grote
Marktstraat inderdaad een spectaculair nieuw pand komt. Aan de in de jaren zestig nogal
mishandelde gevel van de Grand Bazar is daar weinig verloren. Aan zijn eerdere werk te
zien is Tschumi wel de man voor spectaculaire architectuur; we hoeven met hem niet bang te
zijn voor een truttig bakstenen appartementgebouwtje zoals recentelijk elders verschenen
zijn aan de Grote Marktstraat (Grand Marché, Barbara Plaza en nieuwbouw van C&A en
Pathé)".
Referenties
Het Waarenhuis. Haagsche Courant, 1 juni 1906
Grand Bazar de la Paix (De Vredesbazar). Haagsche Courant, 16 juli 1906. Tweede blad,
advertentiebijlage.
Magasin de Nouveautés. Haagsch Nieuwsblad, 18 september 1907.
|
Circa 1870 was er al een Grand Bazar (Royal) geopend bij de
Zeestraat, hoek Bazarstraat. Dit was een voorloper van de grote Warenhuizen en daar werden
vooral Oosterse spullen verkocht. In een deel van het pand van de Grand Bazar Royal zit nu
het Communicatie Museum
|
|
|
