Door Chris Schram

Den Haag,
Stad aan zee
Haagse Duinen

"Oh, Oh Den Haag, mooie stad achter de duinen" zijn de beroemde regels van een lied uit 1982. 

Eigenlijk is Den Haag een stad die gebouwd is in de duinen. Sterker nog, Den Haag ontstond als een dorp midden in een duinbos, namelijk het Haagse Bos, een woud dat zich oorspronkelijk uitstrekte van de Zuid-Hollandse eilanden tot voorbij Haarlem (zie geschiedenis).

Overal in de stad zie en voel je de glooiingen. De Grote Kerk staat duidelijk hoger dan de huizen langs de Prinsegracht en wie langs de Koninginnegracht loopt of rijdt zal enkele meters moeten stijgen om de Kerkhoflaan te bereiken (dat geld ook voor de route over de Bankastraat en het Bankaplein).

Ook de parken en bossen van Den Haag (Scheveningse Bosjes, Ockenburg, Haagse Bos) zijn  heuvelachtig. Er zijn daar nog enkele duinmeertjes.

Het grote grasveld dat we nu Malieveld noemen (naar het "Maliespel" (een soort golf) dat er in de tweede helft van de 17e eeuw gespeeld werd) was oorspronkelijk ook zeer heuvelachtig.

Het was tot halverwege de 16e eeuw onderdeel van het Haagse Bos.

Aan het begin van de 80-jarige oorlog (omstreeks 1575) zijn alle bomen er echter gekapt omdat men een verdedigingswal om Den Haag wilde aanleggen. Het hout werd gestolen door de Spanjaarden (en gebruikt bij het beleg van Leiden), de Haagse Verdedigingswal is er vervolgens nooit gekomen.

Het bos heeft zich op die plaats niet meer kunnen herstellen.
De duintoppen werden steeds lager, omdat de bewoners van Den Haag het zand konden gebruiken voor herstelwerkzaamheden in Den Haag.

In het begin van de 17e eeuw werden er enkele grachten (Heren- en Pauwengracht (Fluwelenburgwal)) gegraven vanaf het Malieveld naar het Spuikanaal. Zand kon vanaf dat moment per schip worden vervoerd. Bovengenoemde grachten zijn helaas allemaal gedempt.

Het Malieveld werd eerst een 'sport' veld, vervolgens (18e en 19e eeuw) een militair oefenterrein en sinds de 20e eeuw een plaats waar regelmatig kermissen en circussen hebben gestaan, waar de Rolling Stones in 1998 optraden, President Clinton (VS) ooit landde (en vertrok) met een helicopter en waar regelmatig demonstraties plaats vinden. Onder het Malieveld bevindt zich een parkeergarage.

 

Enkele Haagse (deel)wijken dragen nog namen die met de duinen te maken hebben, zoals Loosduinen (tot circa 1927 een onafhankelijk dorp), Eik en Duinen (eens beroemd vanwege de in 1234 gebouwde kerk) en Kijkduin.

Ook in het Benoordenhout zijn de duinen nog duidelijk aanwezig. Iedere Hagenaar kent bijvoorbeeld de Hubertusduintop. Deze ligt vlak bij Madurodam, (eigenlijk) midden in de stad, en is onderdeel van de uitgestrekte duinen tussen de Scheveningseweg in Den Haag en de Zuid Hollandse Duinsteden (Katwijk, Noordwijk, Zandvoort).

Het is duidelijk zichtbaar dat de Frederikkazerne op deze duinenrij staat.  Het eerste afwateringskanaal richting scheveningen (dat door geldgebrek op enkele honderden meters van de zee stopte) loopt dwars door deze duinenrij heen.

Er zijn plannen gemaakt om over een paar jaar door dit gebied een lange tunnel aan te leggen.

Tussen Kijkduin en Scheveningen ligt 10 km duinlandschap dat op sommige plaatsen (de Westduinen achter Kijkduin en het Uilenbos voorbij Scheveningen) meer dan 5 km breed is en tot in het centrum van de stad liggen de resten van het oer-bos. Op en rond het Lange Voorhout hangt ook nu, zo vlak voor het jaar 2001 nog de atmosfeer van het oude dorp in het bos.

Bos en duinen maken (samen met de zee en het historische centrum rond het Kasteel) van Den Haag een hele bijzondere stad.

• Duinbos (Landgoed) Ockenburgh

• Duinbos (Landgoed) Meer en Bosch

• Duinbos (Landgoederen) Clingendael, Oostduin, Reigersbergen

• Haagse Bos

• Waalsdorpervlakte

• Watertoren & Oostduinen (Meijendel)

• Bunkers in de Duinen