Door Chris Schram

[Groen] Den Haag
Landgoederen

 

Hoewel Den Haag tot 1841 binnen de 17e eeuwse Singelgracht lag, wil dat niet zeggen dat buiten het Haagse Grachtenstelsel niet gewoond werd. Den Haag was omringd door molens, boerderijen en vele landhuizen. Ook stonden er enkele kastelen, zoals Ternoot en Binckhorst. Van de kasteeltjes is eigenlijk alleen Kasteel Binckhorst aan de Vliet nog over (verscholen tussen de kantoorkolossen).

Hofwijck in Voorburg is van een veel kleiner formaat en houdt het midden tussen Kasteeltje en landhuis. Van de landhuizen aan de randen van Den Haag zijn er nog wat meer bewaard gebleven. Ten westen van oud Den Haag vinden we Ockenburgh (Kijkduin) en Rosenburg (Oude Haagweg). Landgoed Meer en Bosch bestaat ook nog, maar daar heeft nooit een landhuis gestaan. Landgoed Om en Bij is verdwenen, maar de kade van de Singelgracht tegenover de Zuidwal  draagt sinds 1956 haar naam (daarvoor was dat de Zuid West Buitensingel).

Van de 'Buitenplaats' Leyenburg zijn nog wat kleine restanten over bij de Volendamlaan. Het landhuis is in de 20e eeuw afgebroken.

Aan de zuidkant van Den Haag lagen vooral weilanden. Landgoederen vond men bij Rijswijk en langs de Vliet. Aan de Oostkant van Den Haag lag Reigersbergen, voorbij het Haagse Bos. Het landhuis is verdwenen, het landgoed bestaat nog, het wordt gedeeltelijk bedreigd door het Automobiel Museum.

Ten noorden van Reigersbergen bevinden zich Duinzicht en Clingendael. Het landhuis van Clingendael is één van de mooisten in zijn soort. Hoewel we het geen landhuis mogen noemen is ook Paleis Huis ten Bosch gelegen in het Haagse Bos oorspronkelijk een 'buiten', maar dan van de Oranjes.

Arendsdorp en Oostduin zijn nog gedeeltelijk in tact. De landhuizen bestaan echter niet meer. Tussen Den Haag en Scheveningen lagen onder andere Sorghvliet, Houtrust en Duinweide. Sorgvliet was zeer uitgestrekt. Een groot deel van het landgoed is aan het eind van de 19e eeuw veranderd in een woonwijk (Statenkwartier). Het landhuis bestaat nog, dat is het Catshuis.

Houtrust is vrijwel geheel verdwenen. Hetzelfde geldt eigenlijk voor Duinweide.

Van het kleine landgoed Rosendoorn is het Repelaersbos overgebleven naast de Frederikstraat. De naam "Laan van Roos en Doorn" herinnert er ook nog aan. Op het landgoed stonden twee voorname huizen, "de Roos" en "de Doorn".

Op deze pagina komen korte beschrijvingen en foto's van enkele van de nog bestaande landhuizen en de daaromheen liggende parken (landgoederen).

Duinweide
Den Haag
Op Landgoed Duinweide werd de Archipelbuurt gebouwd. Wie door die wijk loopt ziet prachtige huizen en bijzondere hofjes. Op het eerste gezicht lijkt het alsof er niets van Duinweide overgebleven is.

Dat is echter niet helemaal waar. Achter de gevels van de Riouwstraat is een heel klein deel van Duinweide bewaard gebleven. Huis Duinweide staat er bijvoorbeeld ook nog. Slechts weinig mensen zullen het ooit gezien hebben. De poort (uit 1888) die tot in de jaren '70 gewoon open stond, is nu afgesloten. Misschien is dat maar goed ook, want op recente foto's heb ik kunnen zien dat huis Duinweide nu -helaas- in zeer slechte staat verkeert (kapot gerenoveerd). 

Het feit dat er achter een 19e eeuwse huizenrij nog een deel van een oud  landhuis staat is één van de vele bijzonderheden van Den Haag.

Clingendael
Den Haag/Wassenaar

Grenzend aan Oosterbeek, het Haagsche Bos, het Benoordenhout en het Haagse Duingebied ligt Landgoed Clingendael. Het is een prachtig park met daarin de beroemde "Japanse tuin" (open van 29 april tot 2 juni), een "oud Hollandse tuin", het landhuis, een theehuis, enkele boerderijen, oude duinen, meertjes, sloten, kunstmatige zandwallen en een gracht(je). Eveneens beroemd is het Sterrebos, met vele rhododendrons die in de lente in een veelvoud aan kleuren bloeien.

Clingendael is ten tijde van de 80 jarige oorlog (in 1591) aangekocht door Philip Doublet (de Doubletstraat genoemd naar deze rijke grootgrondbezitter). Het park is 55 ha groot.

 

Bomen van meer dan 150 jaar oud hebben gigantische afmetingen bereikt. Clingendael is één van de mooiste landgoederen van Nederland.
In 2005 is er een kleine rel ontstaan toen bleek dat enkele oude bomen in Clingendael in opdracht van de Gemeente waren omgehakt.

Oostduin & Arendsdorp
Den Haag

Oostduin & Arendsdorp zijn twee voormalige landgoederen in Benoordenhout.

Arendsdorp is genoemd naar Arent van Dorp die het landgoed omstreeks 1586 liet aanleggen.

In Oostduin & Arendsdorp vindt u een oud landhuis, meertjes, singels en enkele zeer oude bomen en vlakbij de landgoederen een Rosarium en een standbeeld van Koningin Emma.

Reigersbergen
Den Haag

Reigersbergen was een Classicistisch Landhuis. Hij is in de tweede wereldoorlog door de Duitsers afgebroken. Het landgoed, de weilanden en de muren -waar druiven tegenaan groeiden- zijn nog steeds aanwezig.

De eeuwen oude "Sprookjesboom" met zijn prachtige kleuren is helaas niet meer (zie foto's onderaan dit hoofdstuk). Dat sprookje is definitief uit, want in het najaar van 2000 is de boom -een Rode Beuk- tijdens een zware storm bezweken. Men heeft er een hek omheen gezet en laat hem liggen.

De heer Steggerda schreef mij in januari 2004 : "Rode beuken zijn vanaf (ongeveer) 1840 voor het eerst Europa ingegaan, geëxporteerd vanuit Duitsland en Oostenrijk. Zaailingen van spontane mutaties die men in de wouden vond werden vermeerderd en geënt op onderstammen van groene beuken.

Midden 19e eeuw was dit een 'modeboom'. Deze rode beuk dateert n.m.m. van rond 1860. Huis Reigersbergen heeft rond 1870 een verbouwing ondergaan, kwam eruit te zien als Marlot. Het is zeer waarschijnlijk dat toen deze rode beuk op het landgoed 'gezet' is. Beuken worden in de kustzone van Holland maar zo'n 150 a 200 jaar oud, i.v.m .de ongunstigere groeiplaatsomstandigheden".

In 2005 kon ik daar (helaas) zelf aan toevoegen : Veel gunstiger worden de omstandigheden er ook niet.

Er komt hier een automobiel museum.

De hond hierboven was erg nieuwsgierig naar mijn activiteiten. Een handtekening wilde hij niet, wel een gedeelte van mijn lunch. Grom ! :)

• Meer en Bos
• Ockenburgh
• Sorghvliet