Tot 1924 feitelijk de officiële toegangspoort
naar het Buitenhof.
Men kon dit plein echter ook door de Halstraat of via de zeer impossante Spuipoort bereiken.
De Halstraat was in de 17e eeuw de
belangrijkste winkelstraat van Den Haag.
Voor de Gevangenpoort stroomde de Beek tot de
16e eeuw nog zichtbaar naar de Hofvijver. Om het Buitenhof te bereiken moest een
ophaalbrug worden neergelaten.
Een oude poort aan de andere kant van de Hofvijver (Doelenpoort) is rond 1630 afgebroken.
Spuipoort
circa 1500
De Spuipoort 200 jaar later, in 1860.
De Gevangenpoort heeft alle tijdperken
overleeft: Onafhankelijk Graafschap Holland, Verenigde Graafschappen, Keizerrijk Spanje,
Republiek der zeven Verenigde Provinciën, Bataafse Republiek, Koninkrijk Holland en
vervolgens Koninkrijk der Nederlanden.
Een groot deel van die tijd was de
gevangenpoort tevens een gevangenis (tot 1806). Velen (ook beroemde Nederlanders) hebben
hier hun 'straf' uitgezeten. Al was gevangenisstraf vroeger wel iets anders dan
tegenwoordig. Vaak betekende het niets anders dan wachten op de doodstraf. Gewone
gevangenisstraf bestond niet. Hoewel je "gegijzeld" kon worden als je bepaalde
rekeningen niet betaald had. Dan zat je op de zolderetage van de Poort.
Achter de poort (gezien vanaf het Buitenhof) ligt wat we nu "de Plaats"
noemen.
Dit was de executie-plaats. Bij de Plaats lag het 'Groene Zoodje' (de nette benaming van
het schavot, van gras-zoden). Enkele meters van het punt waar het schavot gestaan heeft
staat nu het standbeeld van Johan de Witt.
Het standbeeld van Johan wijst met zijn
rechterhand naar de plek waar hij en zijn broer door de Haagse bevolking vermoord zijn.
Johan de Witt was leider van de Republiek in
een tijd dat er geen Oranje vorst regeerde. Stadhouder Prins Willem II van Oranje, de zoon
van Prins Frederik Hendrik, was overleden op het moment dat zijn zoon nog niet
geboren was. De feitelijke machthebbers, de Staten van Holland en de Staten Generaal wezen
enkele burgers aan om te regeren.
Johan de Witt was één van hen en volgens de
Geschiedenisboeken was het een bekwaam bestuurder, maar hij had de pech te regeren in
een tijd dat andere landen afgunstig waren van de rijkdom van de Republiek. Nadat De Witt
enkele jaren had 'geregeerd' raakte de Republiek in oorlog met vier andere landen:
Engeland, Frankrijk en twee Duitse Koninkrijken (Keulen en Münster).
De gevolgen voor de economie (en dus de
bevolking) waren rampzalig.
De broer van Johan, Cornelis de Witt, werd opgesloten in de Gevangenpoort omdat hij
beschuldigd werd van het beramen van een aanslag op Willem III van Oranje. Het vonnis
luidde verbanning en Johan kwam zijn broer ophalen om hem uitgeleide te doen. De
gebroeders De Witt werden naar buiten gesleept door de zeer Oranje gezinde Haagse
bevolking en op hardhandige wijze om het leven gebracht.
In het Amsterdamse Wassenmuseum kan men zien
hoe de twee broers er na de slachtpartij uitzagen.
Na de dood van Johan de Witt werd de zoon van
Frederik Hendrik, Willem, alsnog Stadhouder van Holland. Onder
zijn leiding was de republiek in staat de oorlog tegen de vier landen winnend af te
sluiten.
Er zou na 1672 nog maar één keer een periode
(in vredestijd) zijn zonder Oranje als 'staatshoofd'.
Aan de Plaatszijde van de Gevangenpoort hangt
het wapen van Holland met de leeuw. Één van de eerste graven van Holland had
daadwerkelijk twee leeuwen op het kasteel. Ik heb ergens gelezen dat hij deze (als welpen)
heeft weggenomen bij hun moeder tijdens een kruistocht.
In 1924 werden de huizen die tussen Poort en Hofvijver lagen [helaas] afgebroken om plaats te maken voor een
brede autoweg.
